Ang high blood ay isang karamdaman na nararanasan ng maraming Pilipino. Kadalasang naapektuhan ng highblood ay mga matatanda ngunit ang mga young adults ay maaari ring makaranas ng high blood. Tatalakayin natin dito kung ano ang dapat na inuming gamot sa high blood at ang ilang paraan para makontrol ito.
Ayon sa World Health Organization, nasa 1.28 bilyong tao na nasa edad 30 hanggang 79 ang nakakaranas ng high blood sa buong mundo. Isa itong pang karaniwang kondisyon ngunit hindi ito simpleng sakit lamang tulad ng ibang karamdaman — ito ay maaaring magdulot ng malubhang mga komplikasyon. Kaya alamin mo sa artikulong ito ang maaaring gamot para sa karamdaman na high blood.
High Blood Pressure - Ano Ito?
Ang high blood pressure o hypertension 1 ay isang kondisyon kung saan ang blood vessels ng isang tao ay may labis na pressure. Matatawag na high blood ang isang tao kung ang kaniyang blood pressure ay mas mataas sa kung ano ang normal na blood pressure ng isang tao. Ito ay isang malubhang medikal na kondisyon na maaaring magdulot ng sakit sa puso, utak, kidney, at iba pang mga karamdaman. Ang high blood ay maaaring dahilan rin ng pagkamatay dahil ang death rate ng hypertension sa Pilipinas ay nasa 14,488 sa taong 2018.
"According to the latest WHO data published in 2018 Hypertension Deaths in the Philippines reached 14,488 or 2.38% of total deaths. The age adjusted Death Rate is 23.44 per 100,000 of population ranks Philippines #25 in the world." - World Health Rankings n.d.
Ayon sa Mayo Clinic, ang blood pressure ay maaaring matukoy dahil sa blood na dumadaloy sa blood vessels ng isang tao. Kung marami ang blood na dumadaloy sa katawan at may pag makitid ang mga blood vessels, magiging mataas ang blood pressure ng isang tao.
"Blood is carried from the heart to all parts of the body in the vessels. Each time the heart beats, it pumps blood into the vessels. Blood pressure is created by the force of blood pushing against the walls of blood vessels (arteries) as it is pumped by the heart." - World Health Organization August 25, 2021
Ang blood pressure ng isang tao ay maaaring basahin sa pamamagitan ng dalawang numbers. Ang dalawang number na ito ay tinatawag na systolic blood pressure at diastolic blood pressure.
-
Systolic blood pressure. Ang systolic blood pressure ang nasa unang number ng blood pressure. Tinutukoy nito ang pressure sa blood vessel tuwing tumitibok ang puso ng tao o tuwing pinaandar ng puso ang blood sa blood vessels ng katawan.
-
Diastolic blood pressure. Ang diastolic blood pressure ay ang pangalawang number ng blood pressure. Tinutukoy nito ang pressure sa blood vessels tuwing humihimpil ang puso pagkatapos ng isang beat.
Upang iyong mas maintindihan, kung ang reading ng blood pressure ay 140/90, ang 140 ay ang systolic blood pressure at ang 90 ang diastolic blood pressure.
Upang malaman ang blood pressure ng isang tao, ang mga healthcare providers ay nagsasagawa ng blood pressure measurement. Tinitignan dito ang systolic at diastolic blood pressure level ng isang tao. Kung ang blood pressure ay 140/90, ito ay matutukoy na bilang high blood o hypertension.
High Blood Symptoms
Marami sa mga taong may high blood ang hindi nakakaranas ng sintomas kahit na sobrang taas na ng blood pressure, kaya naman marami ang mapapahamak dito. Bagamat maaari itong hindi magdala ng sintomas sa ibang tao, may mga taong high blood na nakakaranas ng sintomas, ito ay ang sumusunod:
-
Nakakaranas ng masakit na ulo.
-
Hinahapo
-
Nagdurugo ang ilong
-
Pakiramdam na pagod
-
Pananakit ng dibdib
-
Nahihirapan sa paghinga
-
Nagkakaroon ng kahirapan sa paningin
-
Hindi regular na heartbeat o palpitate
-
May dugo sa ihi
-
Kumakabog ang dibdib, leeg, o tainga
Mabisang Gamot sa High Blood
Ang high blood ay maaaring makontrol sa pamamagitan ng mga gamot. Tandaan: ang lahat ng mga ito ay reseta lamang (prescription) — hindi ito dapat bilhin o inumin nang walang gabay ng doktor, dahil iba-iba ang tamang gamot depende sa kalagayan ng bawat tao. Ang ilan sa mga karaniwang gamot na maaaring ireseta ng doktor ay ang mga sumusunod:
- Norvasc. Ang gamot na norvasc (amlodipine) ay isang calcium channel blocker 2. Makakatulong ang gamot na ito upang gawing relaxed ang blood vessels at mapabagal ang heartbeat ng isang tao.
"Most people find once daily dosing to be convenient and easy to remember. Amlodipine (Norvasc) is also a treatment for angina." - Lewis, S. August 25, 2021
- Lotensin. Ang gamot na lotensin ay isang ACE inhibitor 3. Ang ACE inhibitors o angiotensin-converting enzyme inhibitors ay mga gamot na nakakapag bawas ng angiotensin sa katawan. Ang pagbabawas ng angiotensin ay nakakatulong upang gawing relaxed ang blood vessels, kaya nakakatulong ito upang mapawi ang sintomas ng high blood.
"Lotensin is a prescription medicine used to treat the symptoms of High Blood Pressure (Hypertension). Lotensin may be used alone or with other medications." - RxList April 23, 2021
- Hygroton. Ang gamot na hygroton ay isang thiazide diuretic 4. Gumagana ang gamot na ito sa pamamagitan ng pagpapataas ng fluids na nilalabas ng tao sa pamamagitan ng pag ihi. Sa ganito mababawasan ang pressure sa blood vessels ng isang tao.
"This medicine belongs to a group of medicines called diuretics (commonly called fluid or water tablets). These medicines help to reduce the amount of salt and water in the body by acting on the kidneys to increase the flow of urine." - My Virtual Medical Centre n.d.
- Vasotec. Ang vasotec ay isa ring angiotensin-converting enzyme inhibitor (ACE inhibitor).
"Vasotec is a prescription medicine used to treat symptoms of high blood pressure (hypertension), left ventricular dysfunction and congestive heart failure. Vasotec may be used alone or with other medications." - RxList February 17, 2021
- Cozaar. Ang cozaar ay isang angiotensin II receptor blocker 5. Ang gamot na ito ay direktang humaharang sa angiotensin kaya magiging relaxed ang blood vessels ng taong may high blood.
"Cozaar (losartan) belongs to a group of drugs called angiotensin II receptor antagonists (sometimes called ARB blockers). It keeps blood vessels from narrowing, which lowers blood pressure and improves blood flow." - Thornton, P. April 21, 2021
Medicine for High Blood Pressure
Ang ilan pang uri ng gamot na maaaring ireseta para sa high blood pressure ay ang sumusunod:
-
Beta-blockers 6. Ang mga gamot na beta-blockers ay tumutulong sa pamamagitan ng pagharang sa hormone epinephrine. Dahil dito, mas magiging mabagal ang pagtibok ng puso at mas magiging mababa ang blood pressure ng isang tao.
-
Alpha-blockers 7. Ang mga gamot na alpha-blockers naman ay makakatulong para pababain ang blood pressure sa pamamagitan ng pagpigil sa norepinephrine na gawing tight ang muscles ng mga maliliit na blood vessels. Sa ganito magiging relaxed ang blood vessels.
-
Peripheral adrenergic inhibitor 8. Ang gamot na peripheral adrenergic inhibitor ay nakakatulong sa pagpapababa ng blood pressure sa pamamagitan ng pag block nito sa neurotransmitters ng utak. Ayon sa pananaliksik, ang gamot na ito ay ginagamit lamang tuwing hindi nagiging epektibo ang ibang mga gamot.
-
Vasodilators 9. Ang mga vasodilator na gamot ay makakatulong para panatilihing dilated ang blood vessels. Pinipigilan nito ang pagiging makitid ng blood vessels.
Gamot sa High Blood na Nilalagay sa Dila? Ang Totoo Tungkol sa Nitroglycerin
Madalas marinig na may gamot na nilalagay sa ilalim ng dila na tinatawag na nitroglycerin 10. Mahalagang linawin ito: ang sublingual na nitroglycerin ay HINDI gamot para pababain ang high blood o hypertension. Ito ay reseta lamang na gamot na ginagamit para sa angina — ang pananakit ng dibdib na dulot ng kakulangan sa dugo na umaabot sa puso. Ilalagay ito sa ilalim ng dila kapag may umpisa ng angina attack o bago gumawa ng aktibidad na maaaring magdulot nito, ayon sa reseta ng doktor.
Bagamat nagpapaluwag ito ng blood vessels, hindi ito dapat gamitin para "ibaba" ang blood pressure — maaari itong magdulot ng biglaang pagbagsak ng presyon, matinding pagkahilo, at panghihina. Kung ikaw ay may high blood, ang tamang gamot ay nakadepende sa reseta ng iyong doktor, hindi nitroglycerin.
"Nitroglycerin comes as a sublingual tablet to take under the tongue. The tablets are usually taken as needed, either 5 to 10 minutes before activities that may cause attacks of angina or at the first sign of an attack. Follow the directions on your prescription label carefully, and ask your doctor or pharmacist to explain any part you do not understand." - MedlinePlus November 23, 2021
Gamot sa High Blood - First Aid
Para sa mas banayad na pagtaas ng presyon (na walang mga emergency na sintomas sa itaas), narito ang ilang bagay na maaaring makatulong pakalmahin ang taong nag-aalala habang naghihintay o naghahanda na magpatingin sa doktor:
-
Panatilihing relaxed at nakaupo ang tao.
-
Panatilihing relaxed ang braso.
-
Huminga ng mabagal at malalim.
-
Uminom o painumin ng prescribed na blood pressure medication kung mayroon nang reseta ng gamot mula sa doktor.
Immediate Treatment for High Blood Pressure at Home
Ang isa sa immediate na hakbang para sa banayad na pagtaas ng high blood ay ang kumalma at magpahinga. Kailangan iwanan muna kung ano ang ginagawa at pakalmahin ang sarili. Maaaring huminga ng mabagal at malalim. Ang paghinga ng malalim at mabagal ay nakakapag activate ng parasympathetic nervous system. Ito ay nakakapag pabagal ng heart rate ng isang tao at nakakapag dilate ng blood vessels. Kung ang pakiramdam ay naging maayos na, 'wag itong ipagwalang-bahala at ikonsulta pa rin ito sa doktor upang mabigyan ng tamang reseta para sa high blood.
"Deep breathing activates the parasympathetic nervous system which decreases the heart rate and dilates blood vessels, reducing your overall blood pressure. As your breathing becomes slower, your brain associates it with a state of relaxation, which causes your body to slow down other functions like digestion." - Vital Heart & Vein n.d.
Home Remedy for High Blood Pressure
Katulad ng ibang mga karamdaman, ang high blood pressure ay maaari ring makontrol at mapawi sa pamamagitan ng home remedies at malusog na pamumuhay. Tandaan na ang mga ito ay pantulong lamang at hindi panghalili sa reseta ng doktor. Narito ang ilang home remedies na makakatulong para sa high blood pressure.
-
Kumain ng masustansyang pagkain. Ang pagkain ng mga prutas, gulay, at mga whole grains ay nagbibigay ng sustansya sa katawan ng isang tao. Bukod pa dito ay ang pagkain ng mga dairy product na low-fat tulad ng yogurt at fat-free na gatas. Ayon sa pananaliksik 11, ang mga pagkain na ito at ang mga pagkaing mababa sa cholesterol ay nakakapag pababa ng blood pressure.
-
Bawasan ang pagkain na maraming asin. Ang asin ay isang source ng sodium. Ang pagbabawas ng sodium sa pagkain ay nakakatulong dahil maliit lamang na pagbabawas ng sodium ay nakakapagpababa na ng high blood pressure.
-
Magbawas ng excess na weight. Ang blood pressure ng isang tao ay tumataas habang mas tumataas ang timbang nito. Kaya naman mainam na magbawas ng excess na weight upang maiwasan at makontrol ang blood pressure.
-
Itigil ang paninigarilyo. Ang sigarilyo ay nakakapag pataas ng blood pressure ng isang tao. Kaya naman ang pagtigil sa paninigarilyo ay makakatulong upang mapababa at maiwasan ang high blood pressure. Bukod pa doon, mas magiging healthy ang katawan ng isang tao kung mawawala na ang mga bisyo tulad ng paninigarilyo.
-
Kontrolin ang alak na iniinom. Ang sobra sobrang pag inom ng alak ay nakakasama sa katawan. Kung babawasan ang pag inom ng alak, makakatulong ito upang mapababa ang high blood ng isang tao.
-
Iwasan ang stress. Ang sobra sobrang stress at pagiging matagal na stressed ay nakakapag pataas ng blood pressure.
-
Maaaring magdagdag ng kaunting dark chocolate (na hindi bababa sa 70% cocoa) bilang bahagi ng malusog na diyeta. Ayon sa ilang pag-aaral, ang dark chocolate ay may antioxidants at polyphenols na maaaring bahagyang makatulong sa blood pressure — ngunit ito ay pampuno lamang sa malusog na pamumuhay at hindi panggamot. Panatilihin itong kaunti lamang.
"Dark chocolate is rich in antioxidants and polyphenols, and has been shown in some studies to reduce blood pressure. Dark chocolate has also been shown to reduce LDL cholesterol, making it a heart-healthy snack. Stick to smaller amounts, and choose a dark chocolate that has at least 70% cocoa content." - Qardio October 29, 2021
Mga Dapat Gawin Kung High Blood
-
Sikapin na mag ehersisyo.
-
Tigilan ang paninigarilyo.
-
Magkaroon ng healthy diet.
-
Pagpapanatili ng healthy na timbang.
-
Limitahan ang pag inom ng alak.
-
Bawasan ang sobrang stress.
-
Regular na i-monitor ang blood pressure sa bahay at sundin ang reseta ng doktor.
Gamot sa High Blood FAQs
Anong gamot ang para sa high blood?
Ang mga gamot tulad ng norvasc, lotensin, hygroton, vasotec, at cozaar ay ginagamit para mapababa ang blood pressure — ngunit lahat ng ito ay reseta lamang at dapat ireseta ng doktor base sa kalagayan ng bawat tao.
Anong gamot ang nilalagay sa dila?
Ang gamot na nilalagay sa ilalim ng dila ay tinatawag na nitroglycerin, ngunit ito ay para sa angina (pananakit ng dibdib), hindi para pababain ang high blood. Reseta rin ito ng doktor.
Makakatulong ba ang dark chocolate para sa high blood?
Ang dark chocolate na may mataas na cocoa (70% pataas) ay may antioxidants at polyphenols na, ayon sa ilang pag-aaral, ay maaaring bahagyang makatulong sa blood pressure kapag kaunti lang at bahagi ng malusog na diyeta. Hindi ito panggamot o panghalili sa reseta ng doktor.
Anong dapat gawin kung inaatake ng high blood?
Kung may mga emergency na sintomas tulad ng pananakit ng dibdib, hirap sa paghinga, o problema sa paningin o pagsasalita, tumawag agad ng emergency services o dumiretso sa ospital. Para sa banayad na pagtaas, kumalma at huminga ng malalim, at painumin ng prescribed na gamot kung mayroon na.
Nakakamatay ba ang high blood?
Ang high blood ay isang malubhang kondisyon dahil ugnay ito sa blood flow, heart rate, at blood pressure. Kung ito ay hindi maagapan at hindi mabigyan ng gamot, maaari itong lumala at magdulot ng malubhang komplikasyon. Kaya mahalagang maagapan at masubaybayan ito nang maayos.